Yn gyfle gwych gymryd cam yn ôl i fyd addysg

Yr wythnos hon, bydd cannoedd o ddigwyddiadau yn cael eu cynnal ar draws Cymru i ddathlu’r Wythnos Addysg Oedolion. Mae’r wythnos, sef y 27ain Wythnos Addysg Oedolion yng Nghymru, yn cael ei threfnu gan Sefydliad Dysgu a Gwaith Cymru ac yn cael ei chefnogi gan Lywodraeth Cymru.  Bydd miloedd o bobl yn rhoi cynnig ar ddysgu rhywbeth newydd, boed yn eu gweithle, coleg, prifysgol, ar-lein, neu yn eu cymuned. Yn bwysig iawn, i lawer, gallai hwn fod yn gam cyntaf yn ôl ar daith addysg oedolion hirach.

 

Ond gyda chyni parhaus yn rhoi gwasgfa go iawn ar gyllidebau ym maes dysgu oedolion, mae llai o gyfleoedd i oedolion fynd yn ôl i addysg na chyn y gwymp ariannol. Er hynny, mae arwyddion o welliant a ffocws newydd, gyda gwleidyddion a llunwyr polisïau yn troi unwaith eto at addysg oedolion a dysgu gydol oes i ateb heriau’r dyfodol.

 

Mae’r heriau yn sgîl gweithlu a chymdeithas sy’n heneiddio, byd gwaith sy’n newid, ac aflonyddu awtomeiddio a deallusrwydd artiffisial, yn gofyn am fuddsoddi yn y cyfle i ddysgu drwy gydol ein bywydau. Nawr yn fwy nag erioed, bydd angen i bob un ohonom ailhyfforddi, dysgu sgiliau newydd a gwneud mwy i ofalu am ein hiechyd a’n lles.

Mewn ychydig flynyddoedd yn unig, bydd mwy na thraean o weithlu Cymru dros 50 oed. Wrth i ni drafod cyflwyno cwricwlwm newydd ar gyfer y genhedlaeth nesaf o blant yng Nghymru, mae’n werth adlewyrchu’n union faint o bobl sy’n gweithio heddiw fydd â Lefel O neu gymwysterau CSE (Certificate of Secondary Education), wedi’u rhoi i ffwrdd mewn bocs yn yr atig. I lawer, y rhain fydd y cymhwyster ffurfiol olaf a gawsant. Ochr yn ochr â hyn, rydym yn gwybod bod 300,000 o’n cyd-ddinasyddion dros 25 oed heb unrhyw gymwysterau o gwbl, a’r rhain sydd fwyaf agored i ddioddef effeithiau negyddol awtomeiddio.
Mae achos deniadol i ddweud bod buddsoddi mewn dysgu gydol oes bellach o bwysigrwydd strategol cenedlaethol, ar y cyd â moderneiddio ein seilwaith trafnidiaeth neu ein band eang cyflymder uchel. Er hynny, y gwir realiti yw bod cyni wedi ein dal yn ôl pan ddylem fod yn symud yn ein blaenau. Ym maes addysg bellach yn unig, mae gostyngiad o 70% wedi bod mewn cyllid ar gyfer dysgu rhan-amser, toriad sydd wedi effeithio’n anghymesur ar fenywod. Yn yr un modd, mae toriadau ym maes dysgu cymunedol yn golygu bod llawer llai o oedolion yn cymryd rhan mewn addysg o’i gymharu â chyn y gwymp ariannol. Mae cyfleoedd gwych yn dal i fodoli i oedolion ddysgu ond, mewn geiriau syml, does dim digon ohonynt i ateb yr heriau sydd o’n blaenau.
Dyma pam ein bod ni angen dadl fwy soffistigedig ynghylch sut rydym yn dyrannu cyllid cyhoeddus prin. Mae’n anochel bod trafodaeth onest ynghylch sut rydym yn derbyn yr her o gymdeithas sy’n heneiddio ac anghenion iechyd mwy cymhleth yn ganolog i hyn. Ni fyddai neb yn dadlau ynghylch y ffaith na ddylsem ateb y galw cynyddol am iechyd a gofal cymdeithasol, ond mae angen inni fuddsoddi mewn ffyrdd o leihau’r galw hwnnw hefyd. Mae gan y ddarpariaeth dysgu oedolion botensial enfawr i helpu pobl i fyw bywydau mwy iach, gwella eu lles meddyliol, ac i greu mwy o gydlyniant cymdeithasol. Byddai dyrannu arian trwy’r gyllideb iechyd, er enghraifft, er mwyn ychwanegu at y ddarpariaeth hon yn cynrychioli gwerth am arian, ac mae’n rhaid iddo fod yn rhan o’r drafodaeth am sut rydym yn dyrannu unrhyw arian newydd sydd i ddod i Gymru o ganlyniad i fwy o wariant ar y GIG yn Lloegr.

 

Hon hefyd fydd Wythnos Dysgu Oedolion olaf Carwyn Jones fel Prif Weinidog. Bydd ei olynydd yn cael ei ddewis a mwy na thebyg, yn dechrau yn ei swydd fel Prif Weinidog erbyn diwedd y flwyddyn. Bydd llond llaw o faterion diffiniedig yn y gystadleuaeth i’w olynu, ond does dim un yn bwysicach na’r angen i fynegi gweledigaeth am sut y gall Cymru ymateb i her y tirlun economaidd newydd. Mae’n rhaid i hyn olygu gweledigaeth o sut i lywio trwy her economi ôl-Brexit, paratoi pobl sy’n gadael yr ysgol am yrfaoedd pumdeg mlynedd, torri’r cylch o gyflog isel a thlodi rhwng cenedlaethau, ail-lunio gwasanaethau i gefnogi’r cynnydd mewn hunangyflogaeth, a sut y gallwn ddefnyddio cyfleoedd y pedwerydd chwyldro diwydiannol.

Yn union fel y sicrhaodd Tony Blair a Bill Clinton bod ailhyfforddi a dysgu gydol oes yn ganolog i’w gweledigaeth yn y 1990au, bydd yn rhaid i Brif Weinidog newydd Cymru wneud hynny hefyd os ydynt eisiau helpu i ddiogelu ein lle yn yr economi byd newydd. Mae maint yr her yn golygu y byddant angen y dewrder i wneud penderfyniadau mawr ynghylch ble rydym yn dyrannu cyllid cyhoeddus prin, a gweledigaeth eang i gydnabod bod Cymru’n wynebu grymoedd sydd yn y bôn, yn newid y ffordd mae ein heconomi yn gweithio a’n cymdeithas yn gweithredu. P’un ai a oes croeso i’r newidiadau hyn neu beidio, mae maint y newidiadau yn golygu bod angen i ni feddwl yn fawr ac yn greadigol.

 

Mae’r Wythnos Addysg Oedolion yn gyfle gwych i bobl gymryd eu cam cyntaf yn ôl i fyd addysg. Mae’n gyfle i ailfywiogi’r ddadl hefyd am rôl bwysig addysg oedolion a dysgu gydol oes fel rhan o wladwriaeth les newydd, fodern.

 

Bydd yr Wythnos Addysg Oedolion yn rhedeg rhwng yr 18fed a’r 24ain o Fehefin. Am fwy o wybodaeth ewch i www.careerswales.com/skillsgateway neu ffoniwch 0800 028 4844.

 

David Hagendyk

Cyfarwyddwr, Sefydliad Dysgu a Gwaith Cymru