Cyflogadwyedd a Sgiliau: Pum pwynt cychwynnol ar sut i adeiladu cymdeithas fwy cynhwysol

Yr wythnos hon bydd Dysgu a Gwaith Cymru yn cynnal y Confensiwn Cyflogadwyedd a Sgiliau blynyddol. Mae’n deg dweud fod yr amseriad yn dda. Byddwn yn clywed gan Remploy am ddechrau Rhaglen Gwaith ac Iechyd Cymru a gan Lywodraeth Cymru am y rhaglen gyflogadwyedd Cymru’n Gweithio a lansir yn fuan. Bydd trafodaethau ar draws y sector am gynnydd mewn-gwaith, cyd-leoli gwasanaethau, prentisiaethau, cyngor gyrfaoedd i oedolion, ac enghreifftiau o’r hyn sy’n gweithio ledled Cymru.

Bydd yn gyfle hefyd i lawer yn yr ystafell glywed am y tro cyntaf gan Eluned Morgan AC, y Gweinidog newydd dros y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes. Hwn yw’r pumed tro i mi gael y fraint o gydweithio gydag Eluned (mewn rolau gwahanol iawn, mae’n wir) a gwn y bydd hi’n dod ag egni, penderfyniad, syniadau a meddwl strategol i’r swydd. Fydd hi ddim yn derbyn y status quo am yr unig reswm fod newid yn anodd ac fe wn y bydd hi’n ddigon dewr i roi cyfle i arloesedd weithio. Ac fe fydd hi eisiau gweld y dystiolaeth i gefnogi dadleuon o blaid newid ac o blaid y status quo.

Wrth edrych ymlaen at #ESCymru17, dyma’n awgrymiadau ni ynglŷn â beth ddylai fod ar restr Eluned o bethau i’w gwneud:

  1. Adeiladu diwylliant o ddysgu gydol oes: mae angen i’n system addysg ymateb yn well i her cymdeithas sy’n heneiddio a’r newid cyflym yn natur gwaith. Yn gryno, rydym i gyd yn gweithio’n hirach a bydd angen ail-sgilio ar gyfer gyrfaoedd lluosog. Y gwir yw serch hynny ein bod wedi gweld gostyngiad sylweddol mewn cyfleoedd dysgu rhan-amser, hyblyg ac yn dilyn hynny leihad yn y llwybrau dysgu a chynyddu ar gyfer oedolion. Dylai mynd i’r afael â’r dirywiad hwn a sicrhau fod yna gyfleoedd go iawn ar gyfer dysgu gydol oes fod yn flaenoriaeth.
  2. Cyngor gyrfaoedd ar gyfer y pwyntiau trawsnewid allweddol mewn bywyd: mae mynediad i gyngor ac arweiniad o ansawdd uchel (a’r sgiliau a ddaw yn dilyn hynny) yn hanfodol wrth gyrraedd pwyntiau trawsnewid allweddol mewn bywyd, boed hynny’n ddychwelyd at waith wedi seibiant gyrfa, chwilio am wneud cynnydd mewn gwaith neu er mwyn cynllunio’n fwy effeithiol ar gyfer ymddeol.  Rydym yn canolbwyntio’n rhy gyfyng heddiw ar gyngor ac arweiniad yn ystod oed ysgol (er pwysiced yw hynny). Yn wyneb heriau cymdeithas sy’n heneiddio a’r newidiadau ym myd gwaith, mae angen i ni gael mynediad i wybodaeth, cyngor ac arweiniad trwy gydol ein hoes waith. Dylai hyn fod wrth galon y weledigaeth am wasanaeth gyrfaoedd newydd.
  3. Uchelgais a dysgu (i bawb): Dywedodd y Gweinidog eisoes, ac mae hi yn llygad ei lle, fod ganddi uchelgais ar gyfer pawb sy’n dysgu. Dyw hyn ddim yn fwy angenrheidiol yn unman nag  y mae ar gyfer plant sy’n derbyn gofal / plant sy’n gadael gofal.  Hyd yn oed ar ôl bron ddau ddegawd o weithredu ers datganoli mae 43% o rai ifanc sy’n gadael gofal ddim yn derbyn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant ac mae llawer rhy ychydig o rai fel Sam Gardner yng Nghymru gyda’r cyfle i fynd i Brifysgol. Mae angen cynnydd sydyn er mwyn trawsnewid y cyfleoedd am ail gyfle a roddwn i’r rhai’n gadael gofal, i ofalwyr, pobl anabl ac oedolion sy’n dychwelyd at addysg i gael ail gyfle.
  4. Cefnogaeth ar gyfer cyflogaeth a chynnydd: ar frig y rhestr pethau i’w gwneud bydd Cymru’n Gweithio, y drefn newydd hir-ddisgwyledig ar gyfer hybu cyflogadwyedd. Ochr yn ochr ag edrych sut y gallwn roi cefnogaeth well i gael pobl yn ôl i weithio, mae angen i ni wneud mwy i gefnogi cynnydd o fewn gwaith. Mae adroddiad diweddar y Sefydliad Polisi Cyhoeddus i Gymru ym Mhrifysgol Caerdydd ar ddyfodol gwaith  yn tynnu sylw at bwysigrwydd yr her hon. Gallai Cymru ddod yn arweinydd blaenllaw mewn arloesedd trwy weithio gyda sectorau unigol ac ar draws economïau rhanbarthol i edrych ar beth fydd yn gweithio a sut y gallwn ddarparu cymorth i bobl a busnesau ddatblygu. Mae Gwell Swyddi, Gwell Dyfodol yng Ngholeg Gŵyr Abertawe  yn fodel gwerth ei ystyried,
  5. Cynyddu graddfa llwyddiant: rydym yn awyddus i edrych tuag at fannau eraill ar gyfer arloesedd ond rhaid i ni hefyd fod yn barod i edrych ar ein buarth cefn ein hunain. Ein hawgrym cyntaf fyddai edrych ar waith rhagorol Ysgol Gynradd Monkton Priory ym Mhenfro. Os nad yw Eluned wedi bod yno eto fe ddylai fynd. Mae’n stori lwyddiant go iawn, ar gyfer yr oedolion yn y gymuned ac i’r plant yn yr ysgol.  Yn bwysicaf oll, dyma raglen y byddai modd ei hailadrodd mewn mannau eraill yng Nghymru gyda’r arweiniad iawn (yn lleol a chenedlaethol) a gyda’r flaenoriaeth briodol o ran adnoddau.

Mae gan Eluned restr go faith o bethau i’w gwneud. Mae’r heriau yn enfawr  ond felly hefyd bydd y wobr am gymdeithas fwy cynhwysol ble mae gan bawb gyfle i gael gwaith gwerth chweil ar gyflog da a’r cyfle i gyflawni eu potensial. Pob hwyl!