Anrhydeddu cyn AS am gyfraniad i Addysg Oedolion

Ymysg y llu o ddysgwyr eithriadol, tiwtoriaid ysbrydoledig a phrosiectau gwych yn seremoni Wobrwyo Ysbrydoli! NIACE Cymru yn gynharach y mis hwn, roedd gwobr arbennig am fywyd o wasanaeth i ddysgu gydol oes.

Derbyniodd Hywel Francis, cyn AS Aberafan, y ‘Wobr Cyfraniad Oes i Addysg Oedolion’, i gydnabod ei gyfraniad i’r sector tu mewn a hefyd tu allan i’r Senedd.

Dywedodd Cerys Furlong, Cyfarwyddwr NIACE Cymru:

“Roedd yn iawn i NIACE Cymru anrhydeddu Hywel yn y ffordd yma. Roedd Hywel yn ganolog wrth sefydlu NIACE Cymru a bu ei gyfraniad i ddysgu gydol oes yng Nghymru yn ogystal â’i effaith ar fywydau cynifer o ddysgwyr, yn enfawr”.

Treuliodd Hywel flynyddoedd lawer yn addysgu oedolion ym Mhrifysgol Abertawe, yn gyntaf fel darlithydd, ac wedyn fel Athro a Phennaeth yr Adran Addysg Barhaus yn y brifysgol. Roedd hyn yn dilyn nifer o flynyddoedd yn gweithio i gadw’r llyfrau a’r deunyddiau o wahanol sefydliadau glowyr ledled De Cymru, gan ddod â hwy ynghyd yn Llyfrgell Glowyr De Cymru yn y brifysgol.

Yn dilyn streiciau’r glowyr yn y 1980au a chau llawer o byllau glo yn Ne Cymru, sefydlodd Hywel brosiect Prifysgol Gymunedol y Cymoedd – datblygiad dylanwadol a blaengar iawn yn y sector addysg oedolion, ac yn dilyn hyn, bu’n ddylanwad allweddol wrth sefydlu NIACE Cymru.

Etholwyd Hywel yn AS Aberafan yn 2001, gan ddod wedyn yn Gadeirydd y Pwyllgor Materion Cymreig a hefyd y Grŵp Seneddol Ollbleidiol ar Ddysgu Gydol Oes. Yn ystod ei gyfnod yn y Senedd, cyflawnodd y gamp brin o lywio Bil Aelod Preifat drwy’r Senedd. Nod ‘Bil Sam’ – er cof am ei ddiweddar fab Sam, a fu farw yn 16 oed yn 1997 – oedd helpu gofalwyr i sicrhau mynediad teg i hyfforddiant, gwaith a chyfleoedd hamdden – a chafodd ei gynnwys yn y gyfraith fel Deddf Gofalwyr (Cyfle Cyfartal) 2004.

Wrth gyflwyno’r wobr, talodd Rob Humphreys, Cyfarwyddwr y Brifysgol Agored yng Nghymru, deyrnged i’r cyn AS. Dywedodd:

“Cafodd rhai o ffigurau mwyaf dylanwadol yng ngwleidyddiaeth a bywyd cyhoeddus Cymru eu llunio gan addysg oedolion – fel dysgwyr neu addysgwyr. Pobl fel Aneurin Bevan a James Griffiths. Arweinwyr glowyr fel Arthur Horner a Will Paynter.

Mae Hywel Francis yn sefyll gyda nhw fel arweinydd a ffigur mawr ym mywyd cyhoeddus Cymru . Ac mae hefyd yn sefyll gyda nhw – a dyma’r clod mwyaf i gyd – fel addysgwr oedolion.”