Beth am addysg oedolion?

Mewn sefyllfa o doriadau mewn cyllidebau, ailstrwythuro, ac mewn rhai achosion gau cyrsiau a chanolfannau, efallai y credech mai ychydig sydd i’w ddathlu ar gyfer y rhai ohonom sy’n angerddol am ddysgu gydol oes. Fodd bynnag, yr wythnos hon, wrth i ni gychwyn ar Wythnos Addysg Oedolion 2015, byddwn yn gwneud yn union hynny: dathlu straeon rhyfeddol oedolion a newidiodd eu bywydau drwy ddysgu – ac atgoffa gwneuthurwyr penderfyniadau am effaith dysgu ar fywydau pobl.

Bob blwyddyn, mae NIACE yn gweithio gyda darparwyr addysg a hyfforddiant yng Nghymru i ddathlu llwyddiannau dysgwyr sy’n oedolion, ac i hyrwyddo cyfleoedd dysgu i ddysgwyr newydd. Ond efallai mai eleni yw’r flwyddyn galetaf ym mhrofiad y rhai sy’n cymryd rhan.

Bu toriadau yn y flwyddyn mewn lleoedd i brentisiaid gyda phrentisiaethau i rai dros 25 bron wedi diflannu’n llwyr; gostyngiad o 50% yn y gyllideb ar gyfer darpariaeth ran-amser mewn addysg bellach; diddymu’r gyllideb dysgu fel teulu, a thoriadau pellach i ddysgu cymunedol. Yn gyffredinol, mae’r cyfleoedd i oedolion ailhyfforddi, cynyddu sgiliau ac ailddarganfod cariad at ddysgu yn gostwng.

Ynghyd â’r toriadau hyn gydag adolygiad o gyllid addysg uwch, cyflwyno cynllun sgiliau newydd a ‘chyd-fuddsoddi’, bu’n flwyddyn o newid eithaf drastig i addysg oedolion. Gan gydnabod hyn, ym mis Chwefror cynhaliodd NIACE Cymru yr Ŵyl o Syniadau Peryglus i herio pobl i feddwl am ffyrdd newydd o ddarparu dysgu i oedolion. Roedd digonedd o syniadau peryglus, ond mae’n rhaid i ni barhau i wthio ffiniau a chanfod ffyrdd newydd o weithio i ateb yr her.

Nid yw’r holl atebion gennym, ond mae angen i ni ddod o hyd iddynt yn gyflym. Y dewis arall, fel y gwnaethom rybuddio yn y gwanwyn, yw y gall addysg oedolion fel y gwyddom amdano beidio bodoli, heb syniad clir o’r hyn a ddaw’r dyfodol.

Sut y gallwn newid?

Yn gyntaf, mae’n rhaid i ni (pawb ohonom: ymarferwyr, llywodraeth, busnes) gydnabod maint llawn yr her. Bydd angen i gyflogwyr yn y Deyrnas Unedig lenwi 13.5 miliwn o swyddi gwag yn y 10 mlynedd nesaf, ond dim ond 7 miliwn o bobl ifanc fydd yn gadael addysg dros y cyfnod hwnnw. Mae hynny’n fwlch enfawr rhwng y galw a’r cyflenwad! Gwyddom y bydd mewnfudo yn cau ychydig o’r bwlch hwnnw, ond os tynnwn y flanced honno o dan yr oedolion hynny sydd eisiau dysgu, sut mae llenwi’r gweddill?

Gwyddom fod diffyg sgiliau sylfaenol yn dal i fod yn broblem yng Nghymru yn aml, ond ai dim ond brig y mynydd iâ a welwn? Tynnodd Llywodraeth Cymru yn ôl o PIAAC – yr arolwg rhyngwladol o sgiliau oedolion yn 2012, ac ni ymunodd â’r cylch diweddaraf yn 2014. A ydynt yn ddigon dewr i fynd i’r afael â gwir faint yr her rhifedd, llythrennedd a digidol fydd yn ein hwynebu pan ddaw’r cylch nesaf? Mae canlyniadau cymryd rhan yn PISA wedi ail-ffocysu polisïau ac arferion Llywodraeth Cymru ar addysg uwchradd yn llwyr, a gallai canlyniadau PIAAC fod hyd yn oed yn fwy o agoriad llygad!

Ac unwaith y cafodd y rhwystrau dechreuol hynny eu goresgyn, bydd angen i bawb wthio yn yr un cyfeiriad. Mae busnesau yn hollbwysig – bydd y Diwrnod Dysgu yn y Gwaith ar 18 Mehefin yn dangos peth o’r gwaith gwych maent yn ei wneud eisoes – ond erys y ffaith fod rhai busnesau’n dewis peidio buddsoddi mewn hyfforddi eu gweithlu. A yw tu allan i rodd y llywodraeth i ymyrryd? Mae’r Prif Weinidog wedi sôn yn flaenorol am y syniad o lefi hyfforddiant ond mae’n rhaid i ni ystyried o ddifrif sut y byddai hynny’n gweithio mewn economi a gaiff ei dominyddu gan fusnesau bach.

Er yr heriau hyn, mae darparwyr ledled Cymru yn cymryd rhan yn ymgyrch NIACE a bydd tua 400 o ddigwyddiadau addysg oedolion ledled Cymru yn ystod yr Wythnos Addysg Oedolion! O glybiau codio yng Nghonwy i ddosbarthiadau trin arian ym Merthyr, mae’r sector yn wydn ac mae sefydliadau ac unigolion yn addasu i’r heriau bob un diwrnod. Gobeithiaf y cytunwch â fi fod hynny’n rhywbeth sy’n werth ei ddathlu.

I gymryd rhan yn yr Wythnos Addysg Oedolion ewch i  www.niacecymru.org.uk

Cafodd y golofn hon ei hysgrifennu’n wreiddiol yn Saesneg ar gyfer y Western Mail a’i chyhoeddi ganddynt ddydd Sadwrn 13 Mehefin 2015