Ni ddylai addysg wahaniaethu

Wrth i gyllidebau dynhau mae addysg oedolion, oedd unwaith yn cynnig y ffordd orau ymlaen i oedolion oedd heb fanteisio ar addysg draddodiadol, yn dod yn ffurf o addysg sy’n mynd ar chwâl ac yn cael ei dan gyllido. Fel enillydd gwobr Dysgwr y Flwyddyn i Oedolion Ifanc yn 2014, rwyf wedi gweld o’m profiad fy hun y grym y gall addysg ei roi i oedolion. O adsefydlu troseddwyr ifanc i roi boddhad i genhedlaeth hŷn trwy ddilyn diddordeb hamdden oedd allan o’u cyrraedd yn ifanc, mae addysg oedolion yn cael effaith ddofn ar holl aelodau cymdeithas. Eto, yn yr ychydig flynyddoedd diwethaf mae llai a llai o bobl yn ymuno â chyrsiau rhan amser ac addysg oedolion, gyda chwymp  o 28% yn y niferoedd sy’n ymuno â’r sefydliad addysg rhan amser, y Brifysgol Agored, yn ôl The Times Higher Educational Supplement.

Mae addysg oedolion, fel y profais i, yn un o’r sefyllfaoedd hynny y mae’n rhaid eu defnyddio neu eu colli. Gyda llai o niferoedd mae llai o alw, ac mae hynny yn ei dro yn golygu llai o gyllid; mae’r cyllid yn cael ei dorri ar gyfer cyrsiau amhoblogaidd neu ei ddileu’n gyfan gwbl.

Un o fy mhrif syniadau peryglus ar gyfer sicrhau dyfodol mwy cynaliadwy i ddysgwyr sy’n oedolion yw cyflwyno’r dysgwyr yma i lwybrau gyrfa na fydden nhw fel arfer yn eu dilyn, er mwyn cadw rhai llwybrau addysg i oedolion yn agored.

Rwyf ar hyn o bryd yn fyfyriwr yn bwriadu astudio yn y Brifysgol Agored, i ennill gradd yn y Gwyddorau Naturiol. Cyn hyn roeddwn mewn sefydliad brics coch traddodiadol yn astudio cemeg bur. Yn ystod fy nhaith addysgol, fe’m siomwyd gan y prinder modelau rôl benywaidd cryf mewn gwyddoniaeth ac yn neilltuol mewn cemeg. Er fy mod wedi cael fy annog gan fy narlithwyr coleg i ddilyn gyrfa mewn gwyddoniaeth, roeddwn yn teimlo y gallwn fod wedi manteisio ar weld gwyddonwyr benywaidd, wyneb yn wyneb. Arweiniodd hyn fi i greu fy elusen addysgol GlamSci.

Amcan elusen addysgol GlamSci yw annog mwy o ferched ifanc i fynd i mewn i faes gwyddoniaeth a thechnoleg. Mae’n cael ei rhedeg gan y myfyrwyr israddedig presennol ym mhob un o’u darpar feysydd, ond mae’n ceisio cael rhai sydd mewn diwydiant hefyd i gymryd rhan. Mae Glam Sci yn cynnig cefnogaeth i ferched ifanc, yn symbylu chwilfrydedd  a darparu’r wybodaeth ddiweddaraf am y maes gwyddonol, a mynegi barnau di-flewyn ar dafod am y prosesau sy’n arwain at yrfa mewn STEM.

Mae GlamSci yn cynnig nifer o ddigwyddiadau gwahanol, yn dibynnu ar anghenion unigol y sesiwn a’r myfyrwyr sy’n cymryd rhan. Mae sgyrsiau a darlithoedd arbenigol yn cael eu rhoi i grwpiau mawr o unigolion neu ddosbarthiadau. Mae’r sgyrsiau hyn yn cwmpasu’r holl bynciau, fel gwyddoniaeth, mathemateg a thechnoleg yn y maes mwyaf, yr hyn sy’n angenrheidiol i astudio’r pynciau hyn ymhellach, a sut i ymdopi gyda cheisiadau coleg ac UCAS. Mae arbrofion gwyddonol yn cael eu perfformio’n fyw i ddal diddordeb grŵp o fyfyrwyr; mae iaith gwyddoniaeth a thechnoleg yn cael ei chyflwyno, gydag ychydig o broblemau mathemateg feddyliol ryngweithiol. Caiff myfyrwyr gyfle i wneud eu harbrofion a datrys problemau eu hunain ochr yn ochr â gwyddonwyr a mathemategwyr, fel y bydden nhw’n gwneud mewn diwydiant. Mae gweithdai hefyd yn cael eu cynnal, lle mae gwybodaeth yn cael ei roi i fyfyrwyr yn unigol ac unrhyw gwestiynau anodd yn cael eu hateb gan arbenigwyr yn eu meysydd. Mae Glam Sci yn darparu ar gyfer yr holl fyfyrwyr, nid trwy annog myfyrwyr i ddod atyn nhw ond trwy fynd yn gorfforol at y myfyrwyr a’u hannog o’r tu mewn i’w sefydliadau, eu gweithleoedd a’u cartrefi.

Mae chwilio’n gorfforol am ddysgwyr yn symbylu’r dysgwyr i ymgymryd â phrofiad ymarferol mewn maes na fyddent efallai wedi ei ystyried fel arall, yn bersonol fe ddarganfûm fod llawer o bobl yn dweud fod clywed gan rai yn y maes ac mewn addysg bellach a gallu cael profiad ymarferol o rai o’r tasgau a fyddai’n ofynnol ar gyfer gyrfa mewn STEM wedi gwneud y syniad o yrfa STEM yn fwy dymunol ac ar yr un pryd yn fwy cyraeddadwy. Roedd gyrfaoedd STEM bob amser wedi edrych yn freuddwyd bell i rai oherwydd prinder cefnogaeth a gwybodaeth, prinder arian, diffyg graddau ac yn y blaen. Ond mae GlamSci wedi ei gynllunio i chwalu’r rhwystrau hynny, dileu’r snobyddiaeth mewn gwyddoniaeth i’r roi o fewn cyrraedd i fenywod ac i leygwyr, yn ogystal â’u cefnogi a darparu’r wybodaeth angenrheidiol ar gyfer llwyddo mewn gyrfa STEM.

Byddai rhaglen beilot, fel GlamSci, o fudd enfawr i lawer o ddysgwyr sy’n oedolion yng Nghymru. Byddai cynllun fel hyn angen cefnogaeth rhai o brifysgolion Cymru, canolfannau addysg oedolion a diwydiannau, yn ogystal â chymorth ychydig unigolion talentog sydd hefyd yn malio am addysg pynciau STEM i ddysgwyr sy’n oedolion. Er y gallai gymryd tipyn o amser i sefydlu’r rhaglen yn llawn, byddai’r sgiliau y gallai’r rhaglen honno ei darparu yn creu chwyldro gwyddonol a thechnolegol yng ngweithleoedd Cymru. Gyda mwy o bobl yn meddu’r sgiliau STEM creiddiol, y mwyaf fydd ein cynnydd diwydiannol yn y gweithle, gan arwain at hwb i’r economi.

Ni allaf fynegi’n ddigonol i’r Cynulliad Cenedlaethol, cyrff llywodraethu a chyrff cyllido  yng Nghymru beth yw holl fanteision addysg oedolion mewn STEM yn y gweithle economaidd. Gyda’r adferiad o ddirwasgiad 2007 yn digwydd mor araf, byddai cael gweithwyr mwy sgilgar, yn enwedig mewn technoleg a pheirianneg, yn ddi-os yn adfywio’r gweithlu, gan ganiatáu i fwy o dechnoleg ddiwydiannol gael ei gynhyrchu o fewn yr ardal honno. Cynyddu allbwn economaidd, a thrwy hynny ddod â manteision i’r wlad.

Fy nghyngor i’r Ŵyl o Syniadau Peryglus yw bod angen i addysg oedolion gael ei drafod a’i hyrwyddo er mwyn cael yr un gydnabyddiaeth â’r rhai sy’n astudio mewn addysg 5-19 oed. Mae angen ei annog i ddarparu’r un cyfleoedd i ddysgwyr sy’n oedolion ag i’r rhai mewn addysg draddodiadol, gan na ddylai addysg fod ar gyfer yr ifanc yn unig. Mae angen i addysg fod yn rhodfa ym mhob cyfnod o fywyd, p’run ai ydych chi’n ifanc ac yn dechrau ar eich gyrfa neu i rai sydd eisiau newid maes, hyd yn oed i rai sydd eisiau addysg ddim ond er mwyn y 0leser o astudio. Ni ddylai addysg fyth wahaniaethu.

 

Dyfarnwyd Gwobr Dysgwr y Flwyddyn i Oedolyn Ifanc i Amy King yn Wythnos Wobrwyo Addysg Oedolion NIACE Cymru yn 2014. Er iddi ddioddef iechyd gwael a achosodd iddi golli blynyddoedd o ysgol, ac er i bobl ddweud wrthi na fyddai fyth yn cyflawni llawer ac nad oedd gwyddoniaeth bur ‘ddim ar gyfer merched’ mae Amy erbyn hyn yn astudio am radd Meistr mewn Cemeg. Mae hi hefyd yn rhedeg ei helusen ei hun, yn gwirfoddoli gyda phlant set-isel ac Anghenion Addysgol Arbennig ac ar ei ffordd i fod yn athrawes wyddoniaeth neu ymchwilydd. Dyma ddarn ‘meddwl peryglus’ a ysgrifennodd Amy ar gyfer Gŵyl o Syniadau Peryglus Cymru.